Antalya
18.05.2019
A

Demir, vücudumuz için önemli bir mikrobesindir, eksikliği ve fazlalığı önemli klinik tablolara yol açabilir. Demir düzeyi ile ilgili değişiklikler organ ve hücrelerde ya da moleküler düzeyde görülebilir. Demir oksijen taşınması  ve depolanması, elektron taşınması, hücre büyümesi ve çoğalmasında, önemli reaksiyonların ilerlemesinde kullanılan yaşam için vazgeçilmez bir elementtir. Vücutta  az ama önemli miktarda demir de enzimler ve proteinler tarafından kullanılır. 
Demir eksikliği tüm dünyada karşılaşılan en sık anemi nedenidir. Demir eksikliği anemisi (DEA), alım yetersizliği (ihtiyacın arttığı durumlarda ya da normal şartlarda) ya da alımın karşılayamadığı kayıp durumlarında gelişebilmektedir. Emilimin yetersiz olduğu ya da belirli gen defektleri varlığındaki gibi nadir durumlar sonucunda da demir eksikliği anemisi görülebilmektedir. Genelde menstruasyon gibi fizyolojik yolla olan kayıpların arttığı durumlarda dolayısıyla daha çok kadınlarda demir eksikliğine rastlanır. Erişkin bir erkek veya postmenapozal dönemdeki kadında ise kökeni sıklıkla gastrointestinal kanamadır. 


DEMİR EKSİKLİĞİ (ANEMİ) TANI KRİTERLERİ

 
Düşük serum ferritin (<15 g/L) ve düşük hemoglobin  (kadınlarda 12 g/dl, ve erkeklerde 13 g/dl altında) varlığı demir eksikliği anemisi için yeterli kabul edilmektedir.


GEBELİKTE DEMİR DÜŞER


Sağlıklı normal gebelerde plazma hacim artışına (%50) bağlı anemi görülebilmektedir. Genelde hematokrit değerleri azalır, hematokrit değeri,  ikinci trimester  (ikinci üç aylık dönem) ve üçüncü trimesterde (üçüncü üç aylık dönem)  belirgin düşer. 
Anemi, erken doğum, kesenin erken yırtılması, enfeksiyonlar ve bebekte gelişme geriliği ile ilişkilendirilmiştir. Yorgunluk, nefes darlığı, çarpıntı, konsantrasyon azlığı ve düşük entelektüel kapasite gibi gebelikte fizyolojik olarak görülebilen semptomlar aneminin semptomlarından net ayırt edilemeyebilir. 


ŞİDDETLİ ADET KANAMASI EN YAYGIN NEDEN 


Türkiye’de üreme dönemindeki kadınların 2/3’ünde demir eksikliği, 1/3’ünde ise anemi vardır. Her 1 ml kanda 1 mg demir bulunmaktadır ve menstrüasyon sırasında kaybedilen kanın her 1 ml’si için 1 mg demir kaybı olmaktadır. Menstrüasyon döneminde ortalama 20-30 ml kan kaybı olmakta, bazı kadınlarda bu 50 ml’ye kadar çıkabilmektedir. Dolayısıyla bu dönemde kadınlarda 20-50 mg demir kaybı olabilmektedir. Demir eksikliği anemisinin tüm dünyada en sık nedeni menstrüasyonla kaybedilen demirin yeterince alınamamasıdır. Her 1 ml kanda 1 mg demir bulunmaktadır ve adet kanaması fazla olursa kaybedilen kanın her 1 ml’si için 1 mg demir kaybı olmaktadır.


EN İYİ EMİLEBİLEN DEMİR FORMU 


Demir diyette hem (organik) ve nonhem (inorganik) demir biçiminde bulunur. Hem demiri doğrudan mukoza membranlarındaki özgül reseptörlerce alınır, emilim yolu daha etkindir. Hem demir hayvansal, hem olmayan demir bitkisel kaynaklıdır. Hem demirinin (Fe+2-ferröz demir) emilimi, hem olmayan demire (Fe+3-ferrik demir) göre daha fazladır. Etteki demirin %40’ı hem demirdir ve emilim %25-30’dur. Emilimi en yüksek olan hem demir kaynağı, koyun ve sığır etidir. Tavuk ve balıkta bu oran daha düşüktür. İyi pişirilmiş baklagillerdeki demir içeriği ve emilim oranı tahıllardan fazladır. Bitkisel besinler, süt ve yumurtanın bileşiminde hem olmayan demir bulunur ve ancak %4-15 i emilir.
C VİTAMİNİ DEMİR EMİLİMİNİ ARTTIRIR
Et ve et türevleri, yumurta, yeşil yapraklı sebzeler ve tahıllar demir kaynağıdır. Pekmez ve kuru meyveler de iyi bir demir kaynağıdır. Diyette C vitamininin ve etin bulunması, bitkisel kaynaklı demirin emilimini arttırır. Bu nedenle her öğünde C vitamininden zengin besinlere yer verilmelidir. 


DEMİR EMİLİMİNİ ENGELLEYEN FAKTÖRLER


Tahıllarda demir emilimi engelleyen fitatların etkisinin ortadan kaldırılması amacıyla ekmek mayalandırılarak yapılmalı, baklagiller, tahıllar ve çeşitli tohumlarda bulunan ve demir emilimini engelleyen fitik asidin etkisinin önlenmesi için filizlendirme işlemi uygulanmalıdır. Yemek esnasında çay içilmesi de demirin emilimini azalttığından, çay öğün aralarında ve açık olarak içilmelidir. 
Yumurtada bulunan fosfitin, diyetteki kalsiyum (öğün başına 40 mgdan az ise etkilemez, 300 mg ve üzerinde ise etkiler), et ürünlerine eklenen nitrat ve nitrit demirin emilimini azaltmaktadır. 


Uzm.Dyt.Betül AY YILMAZ 


Referanslar:
https://dergipark.org.tr/download/article-file/225458
https://dergipark.org.tr/download/article-file/265635
http://www.ttb.org.tr/STED/sted1204/cocuk.pdf
http://www.thd.org.tr/thdData/Books/399/demir-eksikliginde-guncel-durum-irfan-kuku.pdf
https://www.researchgate.net/publication/13619983_Does_calcium_interfere_with_iron_absorption_Am
https://dergipark.org.tr/download/article-file/79424
https://dergipark.org.tr/download/article-file/564855

 

Paylaş
ETİKETLER:
Yok