Antalya
26.06.2019
A

Cezanın Tanımı ve Türleri


Bir davranışın yapılma sıklığını azaltmak için, davranış sonrasında ortaya çıkan rahatsız edici duruma ceza denir. Aşağıda şekilde görüleceği gibi iki tür ceza vardır: Birinci tür ve ikinci tür cezalar.


1.Birinci Tür Ceza: 


Uygun olmayan davranışın hemen ardından, ortama rahatsız edici bir uyaranın sunulmasıdır. Birinci tür ceza, geleneksel cezalandırma yöntemi olarak adlandırılmaktadır. Bu tür cezalara örnek olarak,
- Bireyin odasında sessizce oturmasının istenmesi,
- Azarlama, tehdit etme, korkutma verilebilir.


2. Ikinci Tür Ceza: 


Uygun olmayan davranışı takip eden pekiştirecin geri çekilmesidir. Böylece, birey kendisi için hoşa giden bir sonuçtan yoksun kalmış olur. Bu cezalara örnek olarak,
- Top oynama hakkının elinden alınması,
- Televizyon izlemesine izin verilmemesi,
- Oyuncaklarını kullanmasına bir süre için izin verilmemesi,
- Arkadaşlarıyla oynamasına izin verilmemesi,
- Parka gitmesine izin verilmemesi verilebilir.


Ceza Uygulama Ilkeleri


Pekiştireç sunarken dikkat edilmesi gereken kurallar olduğu gibi, ceza tekniği uygulanırken de dikkat edilecek noktalar söz konusudur. Bunlar:
Ceza sık kullanılmamalıdır. Cezanın sık kullanılması halinde, ilişkilere yarardan daha çok zarar getirmesi söz konudur. Sık kullanılan ceza, amacından saparak bireyde öfke duygusunun yerleşmesine neden olacaktır. Ayrıca, uygun olmayan davranışa odaklanmak yerine uygun olan davranışları geliştirmek önemlidir. 
Ceza kullanılacaksa, mümkün olduğunca ikinci tip ceza, yani yoksun bırakma ya da tepkinin bedelini ödeme gibi cezalar kullanılmalıdır.
Ceza, bireyin istenmeyen davranışını azaltmasına yetecek düzeyde olmalıdır. Birey üzerinde etkili olmayan uyarıcıların ceza değeri yoktur.
Ceza, mutlaka uygun olmayan davranışı takip edecek şekilde uygulanmalıdır. Böylece, araya zaman girmemiş olacağından, daha etkili olacaktır.
Ceza, mutlaka uygun olmayan davranışa bağımlı olmalıdır. Çocuk, yaptığı davranışlardan hangisine ceza verildiğini ayrıştırabilmelidir. Anne-babanın bu konuda çocuğa açıklama yapması gerekir. Böylece, çocuğun ceza ile istenmeyen davranış arasında ilişki kurması sağlanmış olur. Örneğin;


- “Anlaştığımız şeyleri yapmadın. Bu nedenle 10 dakika sessizce odanda oturmanı
istiyorum.”


- “Oyun oynarken kardeşine küfür edip dövdüğün için bu akşam televizyon izleyemeyeceksin.”
gibi.


Bireye karşıt davranışlar sunulmalıdır. Birey, uygun olmayan davranış yerine ne yapması gerektiğini bilmiyorsa, davranışını değiştirmesi zorlaşır. Anne-baba, çocuğa ne yapması gerektiğini öğretmelidir. Örnek olarak, arkadaşının oyuncağını zorla almaya çalışan çocuğa, arkadaşından oyuncağı izin alarak istemesi öğretilebilir.


Ceza ile birlikte olumlu pekiştireç kullanılmalıdır. Bireyin uygun olmayan davranışı cezalandırılırken, aynı zamanda uygun olan davranışı pekiştirilmiş olur. Bu uygulama ile anne-baba, asıl amacı kaybetmemiş ve uygun olmayan davranıştan daha çok uygun olan davranışa odaklanmış olurlar. Böylece, bireyde cezanın oluşturacağı öfke duygusu kontrol altına alınmış olur.
 (Devam Edecek) 
Esenlikler Dilerim.

 

Paylaş
ETİKETLER:
Yok