Antalya
21.01.2019
A
ÇEVRE , GÜNCEL
Geri dönüşemeyen her şey yakılmalı elektrik üretilmeli
Geri dönüşemeyen her şey  yakılmalı elektrik üretilmeli

2019 yılında sıfır atık kavramı Türkiye’de daha yoğun olarak konuşulacak.

Peki, atıklarımızı nasıl değerlendirmeliyiz? Atıklarımızın ekonomimize katkısı ne şekilde olabilir? Türkiye’nin atık yönetiminde önemli çalışmalara imza atan Katı atık bertarafı hizmeti veren ITC şirketi İş Geliştirme Direktörü Ali Rıza Öner’e sorduk. Öner, “Geri dönüşemeyen her şeyi yakarak elektrik üretebiliriz” dedi.

 

 

Türkiye'de geri dönüşüm ve atık kültürü dünyaya oranla ne aşamada?

Atık yönetimi yaşanabilir bir dünya için en önemli konuların başında geliyor. Sanayileşme ile birlikte atık miktarında da ciddi bir çoğalma başladı. İnsanların alım gücü arttıkça evsel atıklar, sanayileştikçe de özellikle tehlikeli atıkların oranı ve cinsi artmıştır. Türkiye’de bu süreç hızla değişiyor bu noktada değişime en büyük katkıyı Yenilenebilir Enerji Kanunu koymuştur. Eğer bu kanun olmasaydı özel şirketler bu işe yatırım yapmayacaktı ve birçok şehirde çok ciddi çevre sağlığı sorunları çıkabilirdi. Dolayısıyla şu günü konuşursak geldiğimiz noktada atık yönetimi konusunda yolun yarısını geçmiş bulunuyoruz. Öncelikle çöplerimiz düzenli bir şekilde günlük toplanıyor ve düzenli depolama sahalarına transfer ediliyor ve fermente ediliyor. Ancak yakma ile ilgili henüz çok başındayız.

Neleri geri dönüştüremeyiz? Geri dönüştüremeyeceğimiz maddeleri nasıl kullanmalıyız? Nasıl değerlendirmeliyiz?

Geri dönüşemeyen tüm çöplerin yakılarak elektrik üretimi sağlanmalıdır. Bunun için yeni düzenlemelere ihtiyaç var.  Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığımızın Enerji İşleri Genel Müdürlüğü ve EPDK titizlikle çalışmalarını sürdürüyor bir takım değişikliklerle kanunun 2020 yılından sonrada devam edeceğini umuyoruz.

 

 

Türkiye'de atık toplama sistemleri nasıl çalışıyor? Sizce yeterli mi ve değil ise neler yapılmalı?

Atık yönetiminde temel felsefe öncelikle geri dönüşümdür. Doğadan aldığınızı tekrar doğaya bırakmak ve hiç bir şekilde kullanılamayan atıkları ise yakarak enerjiye çevirmek olmalıdır. Atık toplama işi için öncelikle yatımcıların lisans alınması zorunludur. Türkiye’nin büyükşehirlerinin tamamında düzenli depolama mevcut. Elektrik üretimi ise şuana kadar yaklaşık 25 şehirde hayata geçirilmiş durumda. Biz ITC firması olarak başta Ankara, Antalya, Adana, Eskişehir ve Bursa olmak üzere 11 şehirde 14 ile hizmet veriyoruz. Türkiye’de kişi başı üretilen günlük evsel atık miktarı ortalama 1 kilogramdır. Bu ortalama, kırsalda bir nebze düşük seyretse de Türkiye’de üretilen ve belediye temizlik ve taşıma araçları tarafından toplanabilen günlük evsel atık miktarı 70 bin ton olarak hesaplanıyor. Şehir ve ilçe merkezlerinde atıkların tamamına yakını toplanarak düzenli ya da vahşi depolama alanlarında toplanıyor. Türkiye’de üretildiği tahmin edilen bu 70.000 Ton / gün çöpün yaklaşık 16.500 ton/gün bizim çalışmalarımızla işleniyor. Yani ülke genelinde kurulu gücümüz yaklaşık 135 megavat ve hali hazırda çöpten üretilen elektriğin yarısını biz üretiyoruz. Bu işlem için bin 200kişi istihdam etmekten mutluluk duyuyoruz. Tüm tesislerimizde çöpten ürettiğimiz elektrik ile Türkiye genelinde yaklaşık 350 bin hanenin yıllık elektrik ihtiyacı karşılanıyor. Bu da yaklaşık 1.000.000 nüfus demektir. Elbette yeterli değil ama umut vaat eden önemli yatırımlara imza atılıyor.

 

 

Atığın da bir kültür olduğunu düşünüyorum bu süreçte hangi atık ne şekilde toplanmalıdır?

Atık kültürünün yaygınlaşması için bireysel çözümler de önemli bir aşamadır. En başta önereceğimiz çözüm ise, karışık olarak toplanmış atıklar için üç işlemli entegre bir tesisi gerekli kılıyor. Evsel atıklar önce ayrıştırma tesisine alınarak geri dönüştürülebilir olanlar (pet şişeler, plastikler, kağıt ve metaller) ayrıştırılıp geri dönüşümü sağlanmalı. İkinci aşamada, biyobozunurlar ayrıştırılarak anaerobik fermantasyon yöntemiyle biyogaz üretilip, kalan sıvıdan sıvı gübre ve diğer fermante üründen de kompost yapılarak, kalan posalar uygun, düzenli bir şekilde depolanabilir ya da yakma tesislerinde kül haline getirilebilir.

 

 

Kaç çeşit atık var? Ve her atık ülkemizde ayrı şekilde toplanabiliyor mu?

Temel anlamda atıkları sınıflandırmak gerekirse; Atık çeşitlerini 4 ana çerçevede sınıflandırabiliriz.

A. Belediye atıkları:

Belediye atıkları da kendi arasında dörde ayrılıyor.   

1. Evsel Atıklar: Mutfak vb. biyobozunur atıklar, kağıt ve karton vb., cam, plastik, ahşap, metal, kül; pil gibi kimyasal atıklar, elektronik ürünler, bitkisel yağlar vb. atıklar. 

2. Endüstriyel Atıklar: Temizlik malzemeleri, ambalaj malzemeleri, muhtelif gıda ürünleri, hurda metal parçaları, beton ve tuğla molozları, küller, boya, muhtelif kimyasallar gibi tehlikeli ve zehirli atıklar.

3. Ticarethane Atıkları: Kağıtlar, kartonlar, plastik ambalaj ürünleri, ahşap parçalar, bozulmuş gıdalar, cam ve metal parçalar, diğer tehlikeli atıklar ve e-atıklar.

4. İnşaat ve Hafriyat Atıkları: Ahşap, demir ve çelik, beton, kum, kireç, fayans, tuğla, cam, seramik, plastik, izolasyon malzemeleri vb. inşaat moloz ve hurdaları gibi atıklar.

5. Belediye Hizmet Atıkları: Park ve bahçe atıkları, eskimiş peyzaj ve süs ağaçları, değişik çamurlar, rekreasyon sahası atıkları, vb.   

B. Proses Atıkları:

Bir kısmı endüstriyel atık kapsamında da değerlendirilebilecek hurda malzemeler, standart dışı olması nedeniyle kullanılma imkanı bulunmayan bazı ürün ve ekipman, cüruf, üst toprak, yine kullanılması imkansız mermer kırıkları, taşlar ve kayalar, maden ve cevher atıkları, proses suları ve kimyasal atıklar. 

C. Tıbbi Atıklar:

Enfeksiyonlara ve hastalıklara neden olabilecek bandaj, eldiven, kültür, swab, kan, vücut sıvıları gibi tıbbi malzeme atıkları; patolojik, radyoaktif vb. atıklar, ilaç atıkları, veteriner ilaç ve kimyasalları.

D. Zirai (Tarım) Atıkları:

Sera atıkları, bozulmuş meyve, sebze vb. gıdalar, pirinç ve Hindistan cevizi kabukları, pamuk sapları, tarım ilacı atıkları, hayvan dışkıları, kirli sular, silaj atıkları, çeşitli plastikler ve tarım makine ve araçlarına ait muhtelif hurdalar. 

 

Belediye çöp konteynırları ile atık toplama sistemin de toplama esasında ayrıştırma yapıldığında daha iyi randıman alınacak atıklar nelerdir?

Çöplerin kaynağında ayrıştırılması ve ayrı toplanarak farklı tesislerde değerlendirilmesi önümüzdeki dönemde gerçekleşecektir ancak mucize beklememek lazım zamana ihtiyaç var.

Özellikle endüstriyel atıklar ile tıbbi atıkların çevreye ne gibi zararı var? Toplama sistemlerinin ne şekilde olması bu zararı bertaraf edebilir?

Tehlikeli ve tıbbi atıkların bertarafında en kalıcı çözüm termal proseslerdir. Yani gazlaştırma / yakma işlemi. Türkiye’de kişi başı üretilen çöp miktarı yaklaşık 1 kg / gün, bu Afrika’da  0,25 kg / gün kadar düşmekte, Katar’da 4 kg / gün kadar çıkmaktadır. Türkiye’de üretilen çöpün toplanma oranı yüzde 95 üzerindedir. Bu oldukça güzel bir rakam…  Biz firma olarak ağırlıklı olarak evsel atıklar, tehlikeli atıklar ve hastane atıkları ile ilgileniyoruz. Özellikle evsel atıklardaki öncelikler geri dönüşüm ürünleridir ki bunların başlıcaları pet şişeler, karton, kağıt ve metallerdir. Bunların oranı sokak toplayıcıları olmasa yüzde %10 civarında tekabül etmektedir ancak sokak toplayıcılarının bunları alıp geri dönüşüme satması ile sadece bizim entegre tesisimize yüzde 2 oranında geri dönüşüm ürün gelmektedir.

Atıkların enerjiye dönüşümünün ülke ekonomisine katkılarını rakamlarla açıklayabilir misiniz?

Avrupa ülkeleri çöpün bertarafı için doğrudan yakma yapmaktadır ve elektrik ve sıcak su üretmektedir, şehirler üretilen sıcak su ile ısınmaktadır. Türkiye’de üretilen ve toplanabilen evsel katı atıktan üretilebilecek enerji bin megavat civarı olacaktır ki bu kurulu gücün ( 88 GW ) % 1,2 denk geliyor. Rakamlar gelecek için çok değerli.

Hangi atık hangi enerji ye dönüşebilir, gelecekte enerji bağımsızlığı için atık yönetiminin nasıl olması gerekir? Bu konuda devlet politikası ve bireysel desteği ne şekilde tanımlamalıyız?

Kalan atığın % 50 kısmı organik dediğimiz başka bir ifade ile biyobozunur mutfak atıklarıdır, asıl bunların bertarafı çok önemli çünkü asıl doğa kirliliğine sebep olan atıklar bunlardır, bu atıklar ayrışarak anaerobik fermantasyon yoluyla önce elektrik üretimi, sonra da pastorize kompost ( toprak güçlendirici ) ürün elde edilerek doğaya zararlı halden, faydalı hale dönüştürülüyor. Geriye kalan miktarı ise yakılarak enerji elde ediliyor son dönüşümde sadece kül kalıyor. Bu külü ise park ve caddelerde bordür olarak kullanmak mümkündür, gerçek anlamında sıfır atık ancak bu 3’lü proses ile mümkündür. Bu bizim ülke olarak atık yönetimde gelebileceğimiz en uygar ve köklü çözüm bu olacaktır.                                                                                   

Katı atık entegre tesisi yatırımı karlı bir yatırım mı?

Özel sektörün bir şeye yatırım yapması için tabii ki karlı yatırım olması şart. Ancak bizim kurduğumuz entegre tesislerin ilk kurulum maliyetleri oldukça yüksek, yine işletme giderleri de oldukça masraflı ve istihdam sağlayan bir sektör olduğunu düşünüyorum.

KUTU: ANTALYA KATIK TESİSİ

Antalya Kızıllı Katı atık Entegre Tesisi toplam 4.000 ton/gün
kapasitelidir. Tüm ilçeleri ile birlikte Antalya'nın tamamına hizmet edebilecek şekilde tasarlanan tesis şuanda 2.2250 Ton/gün evsel atık geliyor. ITC’nin bu tesisteki üretimi yaz aylarında 20 megavat güce ulaşırken buradan üretilen elektrik 60 bin konutun yıllık
ihtiyacını karşılıyor.
 

PATLAK:

“Türkiye’de üretilen çöpün toplanma oranı % 95’tir”.

“Külü bile değerlendirebiliriz”

RÖPORTAJ: IŞIK TUNÇEL

Paylaş
ETİKETLER:
Yok
YAZAR: