Antalya
17.08.2018
A

Çinko insan vücudunda demirden sonra en çok bulunan ikinci elementtir ve vücutta 300’den fazla enzimin fonksiyonu için gereklidir. Tüm organlar, dokular ve vücut sıvılarında bulunur. Kemiklerde, dişte, deride, saçta, karaciğerde, kasta ve testislerde depo halde bulunur. Metabolizmasında başlıca rol oynayan organ karaciğerdir.  Protein ve nükleik asit sentezi, gen ifadesi, DNA sentezi, enzimatik reaksiyonlar, antioksidan sistemler, hormonların depolanması ve salınımı, hafıza ve görme, büyüme ve gelişme, tat ve koku duyusu gibi pek çok metabolik olaya katılmaktadır. Çinko ayrıca ultraviyole radyasyondan korur, yara iyileşmesini kolaylaştırır, immün, nöropsikiyatrik fonksiyonlara katkıda bulunur, kanser ve kardiyovasküler hastalık riskini azaltır. Çinko vücutta gerekli olmasının yanında fazla miktarda alındığında toksik etki de gösterebilmektedir.

ÇİNKO EKSİKLİĞİ KİMLERDE GÖRÜLÜR?

Toprak yiyenlerde, barsak paraziti olanlarda, karaciğer hastalığı, emilim bozukluğu olan kişilerde ve devamlı olarak lifli besinleri bol tüketenlerde çinko eksikliği görülebilir. Çinko eksikliği özellikle gelişme çağındaki çocuklarda önem taşır. Fitatlar, fosfatlar, lifli besinler, kalsiyum, oksalat, bakır, kadmiyum, inorganik demir, kalay, toprak çinko emilimini azaltır.

ÇİNKO VE DEMİR EKSİKLİĞİ BERABER SEYREDİYOR

Demir eksikliği anemisinde serum çinko düzeylerinin değerlendirilmesine yönelik yapılan bir çalışmada, demir eksikliği anemisi tanısı konan 1-12 yaş grubu çocuklarda çinko eksikliği oldukça yüksek oranda (%82,8) saptanmıştır.

ÇİNKO HANGİ BESİNLERDE BULUNUR?

İstiridye başta olmak üzere, kırmızı ve beyaz etler çinko içeriği açısından zengindir. Zenginleştirilmiş kahvaltılık tahıl ürünleri ve süt ürünleri, bazı su ürünleri, baklagiller ve kuruyemişler, özellikle kabak çekirdeği zengin çinko içeriğine sahiptir.

GIDALARDAKİ ÇİNKODAN YARARLANMA

Bazı gıda ve bileşenleri çinko emilimini etkileyerek çinko eksikliğine veya fazlalığına neden olabilirler. Fitatlar, fosfatlar, kalsiyum, oksalat, organik demir ve lifler çinko emilimini azaltırken; proteinler, metiyonin amino asidi, B6 ve D vitamini çinko emilimini artırmaktadır. Gıdalardaki protein miktarı çinko absorbsiyonu ile pozitif korelasyon gösterir. Hayvansal gıdalardaki çinkonun biyoyararlılığı bitkisellerden daha fazladır. Protein tipi de çinko biyoyararlılığını etkiler. Hayvansal proteinler fitatın inhibitör etkisini kaldırır. Sütteki kazein çinko absorbsiyonu üzerine negatif etki yapar. Soya proteini önemli ölçüde fitat içerir ve bu da çinko emilimini olumsuz yönde etkiler. İnsanların gastrointestinal kanallarında yeterli düzeyde fitaz aktivitesi bulunmadığı için fitata bağlı mineraller emilmez dışarı atılır. Yapılan araştırmalarda, çocukların diyetlerinde günlük çinko emiliminin yeterli olmadığı görülmüştür. Çinko gıdaların depolanma, hazırlanma ve pişirmesi sırasında korunabilen bir elementtir. Pişirmeden sonra pişirme suyu atılmazsa kayıp söz konusu değildir.

MAYALI EKMEK DAHA FAZLA ÇİNKO İÇERİYOR

Tahıllardaki fitat çinko ve bunun gibi pek çok mineralin emilimini olumsuz etkilemektedir. Mayaların enzimatik aktiviteleri gıdalardaki fitik asit oranını düşürür bundan dolayı mayalanmış tahıl ekmeklerindeki çinko vücutta, mayalanmamış olanlardaki çinkodan daha etkili ve vücut için kullanılabilir haldedir.

ÇİNKO İLE İLGİLİ ÇALIŞMALAR NE DİYOR?

Bağışıklık: Çinko yetersizliğinde bakteri, virüs ve mantar enfeksiyonlarına duyarlılıkta artış olmaktadır.

Kanser: Yapılan epidemiyolojik çalışmalar, beslenmede çinko eksikliği arttıkça kişilerin kansere yakalanma riskinin arttığını göstermiştir.

Göz Hastalıkları: Ulusal Sağlık Göz Enstitüsünün 3640 yaşlı katılımcı üzerinde gerçekleştirdiği çalışma, antioksidan ve çinko takviyesinin yaşa bağlı makula dejenerasyonu (sarı nokta hastalığı) ilerlemesini yavaşlattığını ve görme kaybı riskini azalttığını göstermiştir.

Büyüme: Çinko eksikliğinde büyüme hormonunun hipofiz bezinden salınımı  ve dolaşımdaki konsantrasyonu azalmaktadır.

Gebelik: Hamile kadınlarda çinko eksikliği fetal büyüme geriliğine ve fetal anomalilere neden olmaktadır. Ayrıca gebelik döneminde çinko verilmesinin prematüre doğumları azalttığı ortaya konmuştur. Anne serum çinkosu ile bebeğin kordon kanı çinkosu ve bebeğin doğum kilosu arasında anlamlı bir ilişki bulunmaktadır.

Üreme Fonksiyonları:  İnsanlarda üreme fonksiyonu üzerine antioksidan etkinliğini değerlendiren çalışmalar kesin kanıt sunmamakla birlikte, esansiyel yağ asitleri, Selenyum, Çinko, Asetil-sistein, E ve C Vitamini, Beta Karoten ve bunların kombinasyonlarının erkeklerde, oksidatif stresi ve spermlerde DNA hasarını azalttığı, sperm kalitesinde iyileşme olduğu belirlenmiştir.

Zeka Gelişimi: Yapılan çalışmalar çinko takviyesinin bebeklerde motor aktiviteyi arttırdığını, okul çağındaki çocuklarda da okul başarısını ve nöropsikolojik performansı arttırdığını göstermiştir.

Öğrenme Bozukluğu: Çinko eksikliği beyin gelişimi için gerekli olan DNA, RNA ve protein sentezinde bozukluklara yol açar. Çalışmalarda özgül öğrenme güçlüğü olan çocuklardaki çinko değerleri aynı yaş grubundaki normal çocuklarla karşılaştırıldığında anlamlı olarak düşük bulunmuştur.

Alzheimer ve Depresyon: Beyindeki çinko homeostazisi bozulduğunda Alzheimer hastalığı ve depresyon görüldüğü rapor edilmiştir.

Antioksidan Aktivite: Çinkonun serbest radikal oluşumu ve oksidatif stresten koruyucu rolü vardır. Vücutta Süper Oksit Dismutaz (SOD) gibi önemli antioksidanların yapısına katılır ve aktivitesini artırır.

Uzm.Dyt.Betül AY YILMAZ

Referanslar:

http://www.istanbulmedicaljournal.org/sayilar/46/buyuk/38-39.pdf

http://dergiler.ankara.edu.tr/dergiler/36/199/1618.pdf

http://www.academicfoodjournal.com/archive/2016/issue3/pages307-314.OKinik.pdf

http://cms.galenos.com.tr/Uploads/Article_13584/187-190.pdf

https://www.journalagent.com/hnhjournal/pdfs/HNHJ_57_2_89_94.pdf

http://www.journalagent.com/androloji/pdfs/AND_18_64_40_43.pdf

http://dergipark.gov.tr/download/article-file/332763

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Paylaş
ETİKETLER:
Yok